Tiếp tôi trong căn phòng khách nhỏ, Đại úy, thạc sĩ Nghiêm Xuân Trường, Phó phân viện trưởng Phân viện Hóa - Môi trường, Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga, phân trần:

- Tiếc quá, anh đến không gặp được Phân viện trưởng của chúng tôi - thạc sĩ Trịnh Khắc Sáu, một chuyên gia phân tích hàng đầu của quân đội và cả nước ở thời điểm hiện nay. Tuy nhiên, trong chỉ huy phân viện, chúng tôi là tập thể đoàn kết, thống nhất, tôi cũng có thể trao đổi đầy đủ với anh về hoạt động của phân viện trong gần hai mươi năm qua…

                                Cán bộ, kỹ thuật viên phân viện chuẩn bị mẫu phục vụ cho việc phân tích.

Đại úy Nghiêm Xuân Trường về công tác tại phân viện từ những ngày đầu. Khi ấy, anh là cán bộ của Phòng Phân tích, Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga. Sau này, để tăng cường năng lực phân tích và mở rộng lĩnh vực nghiên cứu phục vụ cho công tác kiểm soát và bảo vệ môi trường, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga được Bộ Quốc phòng phê duyệt đề án và Quyết định nâng cấp Phòng Phân tích thành Phân viện Hóa-Môi trường. Hiện nay, phân viện đảm nhiệm các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học - công nghệ trong lĩnh vực phân tích hóa học, môi trường; nghiên cứu, đánh giá tác động môi trường và các giải pháp xử lý môi trường; xây dựng, phát triển tiềm lực khoa học - công nghệ, tham gia đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật chuyên ngành cho quân đội và cả nước. Bên cạnh đó, phân viện cũng được giao nhiệm vụ phối hợp với các đơn vị, viện nghiên cứu trong và ngoài nước, các tổ chức quốc tế trong triển khai các hoạt động nghiên cứu, dịch vụ khoa học - kỹ thuật nhằm tận dụng năng lực hiện có.

Phân tích chất độc hóa học/dioxin là kỹ thuật rất khó. Bên cạnh các trang thiết bị hiện đại, cần phải có đội ngũ cán bộ chuyên sâu, giàu kinh nghiệm. Trong quá trình thực hiện Dự án Z1, cán bộ Phân viện Hóa - Môi trường nhận được sự hợp tác, giúp đỡ tích cực của các chuyên gia Liên bang Nga, từ đó nhanh chóng tiếp thu, làm chủ quy trình công nghệ để triển khai nhiệm vụ. Trải qua quá trình nghiên cứu, làm chủ công nghệ, đến nay, Phân viện Hóa - Môi trường đã phân tích được 2.400 mẫu dioxin, 400 mẫu chất da cam phục vụ cho 23 nhiệm vụ, đề tài, dự án, trong đó có 8 đề tài, dự án cấp Nhà nước, 10 đề tài, dự án cấp Bộ và 5 nhiệm vụ hợp tác quốc tế. Kết quả phân tích và năng lực khoa học - công nghệ đưa Phân viện Hóa - Môi trường trở thành đơn vị thực hiện chính nhiệm vụ phân tích dioxin phục vụ cho chương trình nghiên cứu khắc phục hậu quả chất độc hóa học ở nước ta và có uy tín trong hệ thống các phòng phân tích dioxin ở các nước có trình độ cao trên thế giới.

Chất lượng phân tích của phân viện đã đáp ứng được yêu cầu của hệ thống các phòng phân tích hóa học của các nước tiên tiến và tổ chức chuyên ngành thế giới. Dấu mốc đầu tiên là năm 2004, khi Phòng Phân tích, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga được Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng Bộ Quốc phòng cấp chứng chỉ, công nhận năng lực phân tích 17 chất độc dioxin trong một số mẫu môi trường và sinh học. Đây là kết quả nghiên cứu sáng tạo của cán bộ, kỹ thuật viên của phân viện đã sáng tạo, nghiên cứu xây dựng phương pháp phân tích phù hợp điều kiện nước ta - phương pháp kết hợp trên cơ sở phương pháp phân tích của LB Nga và Cục Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA). Phương pháp này khẳng định sự sáng tạo và trí tuệ Việt Nam. Phương pháp phân tích của Phân viện Hóa - Môi trường xây dựng đã được các chuyên gia của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Nhóm nghiên cứu liên kết chuẩn quốc tế (INTERCAL) Thụy Điển trực tiếp thẩm định năng lực phân tích và đánh giá cao. Qua đó, phân viện được UNEP chọn là phòng thí nghiệm thí điểm của Dự án đánh giá năng lực hiện có và nhu cầu xây dựng năng lực phân tích các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy ở các nước đang phát triển.    

Được công nhận liên kết chuẩn quốc tế, phân viện được UNEP đào tạo tại chỗ một khóa về đảm bảo chất lượng và kiểm soát chất lượng trong phân tích dioxin; tham gia các khóa đào tạo ngắn ở LB Nga, Ca-na-đa, Thụy Điển, Séc hay các hội nghị, hội thảo chuyên ngành quốc tế tổ chức ở Nhật Bản, Hà Lan, Trung Quốc, Anh, Hồng Kông... Đặc biệt, kết quả phân tích dioxin của phân viện đã được các Chuyên gia của UNEP đánh giá cao và khẳng định tại Hội nghị chuyên đề về dioxin quốc tế tại Nhật Bản năm 2007. Cũng trong thời gian từ năm 2004 đến năm 2009, cán bộ nghiên cứu của phân viện đã hoàn thành 22 bài báo, báo cáo khoa học đăng các tạp chí, kỷ yếu hội thảo chuyên ngành, trong đó có 10 báo cáo khoa học trình bày tại Hội nghị dioxin quốc tế hằng năm. Năng lực phân tích dioxin của phân viện đã được đánh giá, khẳng định thông qua 5 tài liệu tổng kết các dự án trong nước và quốc tế. Ba cán bộ của phân viện đã lựa chọn, phát triển các hoạt động nghiên cứu phân tích, xử lý ô nhiễm dioxin thành các đề tài nghiên cứu sinh tiến sĩ và thạc sĩ.

Cán bộ nghiên cứu Phân viện Hóa - Môi trường đã khai thác hiệu quả trang bị để nâng cao chất lượng phân tích, tự đào tạo nhân lực trình độ cao. Hiệu quả kinh tế do hoạt động của phân viện rất lớn. Chẳng hạn, để phân tích một mẫu dioxin, khi gửi ra nước ngoài, giá thành từ 800 USD đến 1.500 USD. Trong khi đó, phân tích một mẫu ở trong nước, giá thành giảm từ 2 đến 4 lần, ta lại chủ động về thời gian, tránh được các thủ tục phức tạp. Đến nay, phần lớn các mẫu dioxin ở nước ta đều do Phân viện Hóa – Môi trường thực hiện, kết quả thu được đã có những đóng góp quan trọng vào thành công chung của Chương trình khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học thời gian qua.

Bài và ảnh: Đình Xuân

Theo http://www.baomoi.com/Home/DoiNoi-DoiNgoai/www.qdnd.vn/Di-len-tu-noi-luc/4366808.epi